PTSS

6 Naasten

1 Wat is het?

Er is geen standaard manier om te gaan met een persoon met PTSS (Post Traumatisch Stress Stoornis). Dit komt omdat een PTSS niet voor iedereen hetzelfde is en ook niet elke dag hetzelfde is. Het ligt aan de ernst van het trauma en hoe goed de persoon ermee om kan gaan. Het is zoeken naar een manier die u en de persoon prettig vinden. Leven met iemand met een PTSS is voor familie en betrokkenen vaak een psychische belasting.

Na het stellen van de diagnose kan uw partner schrikken. De diagnose is psychisch en rust een taboe op. Vaak word gedacht dat personen met een PTSS gevaarlijk zijn. Vele mensen hebben hier afkeer tegen en zullen een contact verbreken, voor zowel partner als naasten.

Een persoon met PTSS heeft diverse problemen en is niet makkelijk mee om te gaan als de diagnose net is gesteld. Voor de persoon is het belangrijk om grip te krijgen op de PTSS en ermee te leren omgaan. Hierbij heeft de persoon veel steun en vertrouwen nodig van een partner. Vanuit de partner is het belangrijk dat er begrip is voor de situatie, de persoon heeft veel meegemaakt en een nare ervaring. De persoon is onzeker en door weinig begrip word dit vergroot.

Als een partner de relatie verbreekt wil dit niet zeggen dat dit komt door uw PTSS, De PTSS zegt meer over de situatie die u heeft mee gemaakt en wat u heeft ervaren. Mocht dit wel zo zijn dan veroordeeld uw partner u op een diagnose en is dit geen volwaardige liefde. Het kan zijn dat uw partner het al langere tijd wilde stopzetten en heeft gewacht tot het vast stellen van de diagnose en toen het PTSS bleek, het contact verbreek. Hierdoor is er geen begrip voor de nare gebeurtenis, het trauma.

Bij naaste die het psychisch lijden van de diagnose niet kunnen of willen begrijpen worden vaak smoezen bedacht door de naaste om de persoon niet bij te hoeven staan. De diagnose word gezien als iets psychisch en dus psychiatrisch of te wel gek. Doordat problemen onoplosbaar blijven, krijgen personen met psychische problematiek sneller stress en word het een malend probleem. Voor deze personen is het zetten van een punt heel belangrijk.

Overdreven reageren, het valt wel mee, ach die stress, dan moet je er wat aan doen. Je trauma is oud, daar kan je toch geen last meer van hebben, daar kun je nu toch niks meer aan doen.Je hebt psychische ziek, heb je een toekomst dan? Naasten die diagnose begrijpen, Per Thicker Samen Scholing, Samen Alles Met Een Naasten

Ik heb genoeg gedaan, los het zelf op. Laat mij met rust, het is nu genoeg geweest. Als aangeven word dat er geen naastenliefde is – op hangen – omdat ik doe genoeg geef, het is verwijten te zeggen dat je dat niet krijgt, jij accepteert niet dat ik dat geef. Herhalend ik kan niks voor je doen en andersom je doet niks voor ij word niet geaccepteerd. Ik kan je niet helpen je hebt een PTSS, psychische problematiek, daar kan ik niks aan doen, je moet naar hulpverleners. Dat is jou mening dat jou fantasie, ik weet niet of dat de waarheid is, jij liegt en bedriegt en bent niet te vertrouwen. Hou er over op. Je dwingt me niet om alles en nog wat voor je te doen, ik neem vandaag niet meer op, ik wil wel samenwerken, maar je moet niet opeisen dat ik iets doen. Het is veel te mooi weer, dan ga ik daar niet over praten, ik ga nu ophangen en in de tuin bezig. Ik heb geen zin, ik heb wel wat anders te doen, je hebt tijd genoeg gehad dit te bespreken. Je blijft mij maar van alles verwijten

2 Herkennen

Hoe heeft de persoon de PTSS opgelopen?

  • Wat is er gebeurt? Deze vraag is erg belangrijk om te weten hoe u om kunt gaan met de persoon, hoe ernstiger het trauma hoe meer last de persoon er van heeft, hoe lastiger het voor de persoon is om er over te praten. Hoe grotere het trauma, hoe groter de kans dat de persoon zich steeds vaker terug trekt en alleen wilt zijn.
  • Voor een persoon met een PTSS is het praten over de gebeurtenis erg belangrijk om de situatie en het trauma te verwerken. Hierdoor kan het voorkomen dat u het verhaal al voor de 100ste keer hoort. Blijf aandachtig te luisteren naar de signalen die u op vallen. Welke punten worden vaker herhaald, wat zou er aan kunnen worden gedaan dat deze punten minder aanwezig zijn om minder erg zijn?

Herkennen van signalen van herbeleving of trigger van een trauma.

  • De persoon heeft regelmatig last van stemmingswisselingen leer hiervan de triggers te herkennen en deze aan te pakken. Weten wat u kun doen ik situatie van een herbeleving. De enen persoon vind het dan fijn om een arm om zich heen te krijgen de andere is graag alleen. De persoon kan in heen soort van droom zijn, door aanraking kan dit extra prikkels geven en de herbeleving extra hevig worden. De persoon kan meestal aangeven van de persoon zou willen op dat moment, op een ander moment. Door terug te kijken naar de situatie.

Het herkennen van de triggers van bijvoorbeeld stemmingswisselingen of angst.

  • Om een persoon met een PTSS te kunnen begrijpen wat de persoon doormaakt, is het belangrijk de signalen van de PTSS en triggers te herkennen en erkennen. Een PTSS en de ernst ervan is erg afhankelijk van de ernst van het trauma. Een persoon met een licht trauma heeft minder signalen en heeft nachtmerrie’s, een persoon met een meervoudig trauma, die heeft meer herbelevingen.
  • Van de signalen van een PTSS zijn lijsten, neem 1 lijst en kijk wel signalen er bij de persoon naar voren komen, geef hierbij aan welke meer op de voorgrond zijn en welke minder actief zijn. Als er iets gebeurt welke van de trigger is dan het meest actief en hoe kunt u voorkomen dat deze over actief raakt?
  • Probeer de prikkels niet te veel te vermijden dit kan gevolgen hebben op de langere termijn. Het lijkt op het moment handig om de prikkels niet te ervaren en u bent er op dat moment van af, maar op de langere termijn kan het ervoor zorgen dat u vaker en/of meer plekken gaat vermijden. Bijvoorbeeld u krijgt prikkels als u in het winkelcentrum loopt, hierdoor wilt u er weg, als u dit regelmatig herhaald, komt u op een gegeven moment niet meer op het winkelcentrum. Als u er een tijd niet bent geweest en u gaat dan een keertje wel ervaart u extra veel stress.
  • Tip: Prikkels kunt u vermijden of voorkomen door er een alternatief tegen over te zetten, bijvoorbeeld als u veel stress heeft gaat u hard lopen, als u veel gedachten heeft schrijft u de gedachten van uw af of gaat u ergens of visite.
  • Vaak valt er weinig aan de huilbui te doen. Het is voor iedere persoon met een PTSS anders wat de oplossing is de bui te stoppen. De ene vind het fijn als er begrip is en een gesprek terwijl de ander liever alleen zit en zich terug trekt. Meestal word van aanraking een bui erger door een schrikreactie van een arm op de schouder. Er is op het moment van een huilbui geen rust. Dit kan ervoor zorgen dat de persoon niet reageert zoals u gewent bent. De persoon is buiten zichzelf en het is belangrijk een veilige plek te hebben om bij te komen van de emoties.

Het hebben van duidelijkheid en structuur

  • Voor personen met een PTSS is duidelijkheid en voorspelbaarheid erg belangrijk. Een persoon schrikt vaker als andere mensen en kan hiervan een herbeleving krijgen of extra veel stress. Door een dag elke dag duidelijk op een vaste manier in te plannen heeft een persoon minder last van prikkels, dit kan bijvoorbeeld met pictogrammen of  planbord. Door een verminderde nachtrust is er vaak minder structuur, een persoon met PTSS heeft hier vaak extra ondersteuning bij nodig om dit in balans te houden.
  • Wees altijd open en eerlijk naar de persoon, maak het niet minder erg als het is. De feiten zijn de feiten. Wanneer er om heen word gedraaid en het minder erg word gemaakt komt het voor de persoon over dat het niet serieus word genomen. Als een persoon bijvoorbeeld zegt het komt wel goed, de persoon weet dat dit niet zo is.  Van een PTSS komt een persoon niet meer van af, de personen kunnen een behandeling doen, maar blijven na verschijnselen houden.
  • Een persoon heeft vaak veel gedachten en een vol hoofd, hier door is het belangrijk dat de informatie kort en bondig is en erg duidelijk. Voor iemand is het erg lastig een gesprek te onthouden en te voeren als er veel gedachten aanwezig zijn. De gedachten zorgen dat de persoon veel minder geconcentreerd is op het gesprek waardoor er veel minder word opgevangen.

Het hebben rust ritme regelmaat Een regelmatig ritme = rust

  • Rust is een groot probleem voor personen met een PTSS, deze is vaak niet of nauwelijks te vinden. De rust word overgenomen door stress. De persoon ervaart regelmatig ruim 15 uur stress op een dag en kan hier bij ook aanvallen hebben. Door dat er zo veel stress is, is de persoon de bezig met het verwerken van de stress, dit kost heel veel energie om de rust weer terug te vinden. De persoon heeft hierdoor meer rust nodig.
  • Slapen is vaak lastig door de herbelevingen aan een trauma of het piekeren over een gebeurtenis. Veel mensen met PTSS hebben ook regelmatig last van nachtmerries die zijn als een herbeleving. Deze dingen maken veel gedachten los op een dag en hierdoor is het hoofd vol en neemt de stress.
  • Een persoon met PTSS heeft het nodig gemotiveerd te worden. Een persoon met PTSS heeft vaak weinig zin om iets te ondernemen, dit komt vaak door negatieve gedachten. De gedachten kunnen gehele dagen zeer actief zijn en de persoon kan hier somber van worden of depressief. De kans op een depressie is bij iemand met een PTSS groot. Het is daarom belangrijk dat de persoon een duidelijk regelmaat heeft in activiteiten en deze ook echt doet. Wanneer dit weg valt, gaat de persoon meer piekeren en trekt zich meer terug. Voorkom het vermijden van plekken of personen. Plan vaste momenten in een week dat u samen iets gaat doen.
  • Vermijd zoveel negatieve dingen of gesprekken. De persoon is hier erg gevoelig voor, iets negatiefs kan bij de persoon enkele dagen in het hoofd blijven draaien, dit roep vaak negatieve herinneringen op. Zo krijgt u een opstapeling van negativiteit en hierdoor is de kans groot op een aanval.
  • Tip = Voor het slapen gaan het doen van yoga oefeningen kan helpen rustiger en makkelijker in te slapen. Schrijf overdag zoveel mogelijk gedachten en dingen waar u last van heeft van u af. Probeer het los te laten, door iets ontspannends te gaan doen.

Beëindigen van relatie

  • Omdat het onverwachts is, kan dit een nieuw trauma opleveren. Hierdoor kunt u minder vertrouwen hebben in personen, uw voelt u onzekerder en in de steek gelaten, niet begrepen. Dit kan problemen geven aan de eerste tijd na de breuk of voor langere tijd, aan de hand hoe vaak het voorkomt. Hierdoor is de kans ook groter personen of mannen te gaan mijden en geen contact met ze te willen
  • Praten, duidelijkheid en voorspelbaarheid is erg belangrijk. Het uitspreken van situatie en hier een oplossing voor bedenken om het in de toekomst te veranderen of ander aan te pakken. Zolang een partner in onduidelijkheid zit en een probleem blijft voortduren geeft dit meer onzekerheid, pieker en stressklachten. Iemand met een PTSS functioneert het beste aan de hand van een vast planning elke dag. Iedere dag dezelfde volgorde, dit is voorspelbaar en zorgen voor minder onverwachte momenten die vaak erg stressvol zijn
  • Personen met een PTSS vermijden veel plekken. Voor een partner kan het lastig zijn om hiermee om te gaan. Bijvoorbeeld winkelen is al snel te druk, op een verjaardag blijft iemand niet zo lang. Het leven van een persoon word beperkt door de PTSS om aanvallen te voorkomen. Voor een partner is dit minder leuk omdat er minder buiten huis samen word gedaan of mogelijk is.

Stap 4 gevolgen

1 Wat is het?

Een PTSS is een lastige diagnose om mee om te gaan. De diagnose heeft veel signalen en kenmerken. Op de lange termijn kan PTSS binnen een familie tot relatie-, opvoed- en geldproblemen leiden. De gevolgen voor de familie zouden kunnen zijn dat ze het erg lastig vinden om met het gedrag overweg te kunnen, van bijvoorbeeld buien of stemmingswisselingen.

Voor een persoon met PTSS is het erg vervelend wanneer er weinig begrip is voor de situatie. De buien komen zo op eens opzetten, de persoon heeft hierover vaak weinig controle. Dit kan tot zeer nare en vervelende situaties lijden.

Voor een partner kan het erg moeilijk zijn om de PTSS te begrijpen, het is in uw lichaam en niet zichtbaar aan de buitenkant. Hierdoor kan het voor een partner er lastig zijn om te reageren om iets te voorkomen. Zoals het herkennen van de signalen van een herbeleving, is lastig, u heeft deze, maar hoe weet u partner dit? Als u word aangeraakt schrik u en geef u een reactie die niet bedoeld was op uw partner, maar op de traumatische gebeurtenis. Zo zijn er veel lastige momenten, waardoor het voor de partner lastig is om te gaan met de PTSS.

2 Herkennen

  1. Naasten hebben het erg zwaar met een familielid die PTSS heeft. De trauma’s van de persoon zorgen ervoor dat het gedrag, gevoel veranderd en de persoon anders zou reageren als u zou verwachten. Hierdoor kan het zijn dat relatie tussen de personen stuk loopt door de PTSS.
  2. Iemand helpen / ondersteunen met Ptss is zeer stressvol
  3. Vaak hebben personen met PTSS moeite om contact te onderhouden met naasten of in een relatie.
  4. Er is vaker een discussie of ruzie over signalen of diagnose of gedrag
  5. In de tijd dat de PTSS word vastgesteld kan dit een bevestiging zijn wat u altijd al dacht. Door de bevestiging kunt u de persoon beter begrijpen en ondersteunen en weet u waar u op kunt letten.

3 Behandeling

  • Bezoek familiebijeenkomsten voor PTSS en volg een cursus omgaan met…
  • Bezoek lotgenoten forums of ga naar een lotgenoten bijeenkomst. Vraag andere naasten hoe hun het aanpakken.

4 Gevolg

  1. Omdat de PTSS overheersend is in de relatie, is het voor de partner niet prettig om om te gaan met de persoon. Door dat het erg onvoorspelbaar is en de partner de buien niet kan accepteren kan een relatie stuk lopen.
  2. Een persoon met PTSS slaapt vaak slecht door de nachtmerries en herbelevingen, deze kunnen de partner wakker houden met gevolg dat de partner ook een slaaptekort krijgt of andere problematiek oploopt. De persoon met PTSS heeft de gehele dag veel stress en is dagelijks een gehele dag bezig met alle signalen eronder te houden. Hierdoor heeft een persoon vaak minder aandacht voor de omgeving en andere personen.

Lichamelijk

  • Vermoeidheid en burn-out
  • Spanningsklachten, zoals hoofdpijn, spierpijn, gebrek aan eetlust, hartkloppingen en niet-specifieke pijn op de borst
  • Slaapproblemen
  • Concentratieproblemen

Psychisch / emotioneel

  • Angststoornissen
  • Depressies, stemmingsstoornissen
  • Post-traumatisch stresssyndroom of post-ic syndroom bij familieleden (PICS-F)
  • Gevoelens van onzekerheid

Sociaal

  • Verstoring van de dagelijkse routine / het ‘normale’ gezinsleven
  • Gescheiden zijn van een dierbare (bijv. door ziekenhuisopname)
  • Toegenomen verantwoordelijkheden (administratie, zorg voor kinderen, etc.)
  • Beperkte vrijheid door de zorg voor een dierbare
  • Minder tijd voor sociale activiteiten
  • Gebrek aan steun van familieleden
  • De zorg met niemand kunnen delen
  • Eenzaamheid door sociaal isolement

Relatie met de patiënt

  • Rolverandering door toegenomen afhankelijkheid van de patiënt
  • Bij kinderen: rolomkering of parentificatie
  • Verstoring van de relatie
  • Moeite met gedragsverandering bij de patiënt, zoals vergeetachtigheid, stemmingswisselingen, boosheid
  • Beschermende interactie met de patiënt; moeilijke gespreksonderwerpen vermijden, eigen angsten verbergen, patiënt beschermen tegen stressvolle informatie
  • Zichzelf wegcijferen

Gezondheidszorg

  • Gevoel te weinig betrokken te worden door zorgverleners
  • Gevoel onvoldoende, onbetrouwbare of ontoegankelijke informatie te hebben over de aandoening en de zorg
  • Niet weten waar aan te kloppen voor hulp en ondersteuning bij mantelzorg

Financieel

  • Minder arbeidsdeelname door zorg voor dierbare
  • Stoppen met werken door zorg voor dierbare
  • Kosten voor opvang van andere familieleden (broertjes, zusjes)
  • Extra uitgaven door niet-medische onkosten, zoals reis- en parkeerkosten, kosten voor maaltijden en overnachtingen in de buurt van het ziekenhuis

5 Plan

  1. Verdiep u in PTSS wat het inhoud en wat de gevolgen hiervan zijn, in het algemeen en wat het betekend voor de persoon zelf.
  2. Vraag de persoon hoe hij zou willen dat u hem helpt of ondersteund.
  3. Help met het zoeken van juiste hulp voor het behandelen van de PTSS. Steun de persoon erbij door mee te gaan naar gesprekken en hier om uitleg of advies te vragen.
  4. Bespreek wat te doen bij een herbeleving, stemmingswisselingen. Hoe kunt u dit herkennen in een vroeg stadium om erger te voorkomen. Hiervoor kunt u gebruik maken van het dagboek en de schema’s die u meer inzicht geven in de signalen.

6 naasten

  1. Vraag hulp voor u zelf die u kunnen begeleiden in de moeilijke tijden. Denk aan u zelf, geef u grenzen aan en maak deze bespreekbaar.
  2. Heb geduld met de persoon. De trauma’s en PTSS zijn niet in 1 dag hersteld, dit is een langzaam proces, met langzaam verbeteringen. Het kan soms meer dan een jaar duren voor er een kleine verbetering optreed.

5 Plan

  1. De PTSS begrijpen wat is, wat het betekend voor de persoon, wat zijn  de gevolgen op langere termijn? Een PTSS is een diagnose waar een persoon mee moet leren omgaan. Een genezing van een PTSS is niet mogelijk.  Een PTSS is te behandelen met EMDR die het trauma minder aanwezig kunnen laten zijn. Bespreek de PTSS van de persoon om de persoon beter te begrijpen en om beter aan te kunnen sluiten bij de wensen van de persoon. Maak samen een plan zodat de persoon weet wat hij/zij van uw mag en kan verwachten.
  2. Het leren begrijpen en accepteren van een diagnose kost lange tijd en is een dagelijks leerproces. Over een diagnose kunt u na jaren nog steeds nieuwe dingen ontdekken. Door oplossingsgericht te denken, blijft de problematiek positief. Door te weten hoe problematiek begint, kunt u het voor zijn en oplossen. Elke dag zijn er voor de persoon leermomenten, zoals het omgaan met dagelijkse, diverse thickers en de dagelijkse stress. De stress die word ervaren word regelmatig niet begrepen en word niet erkend als een eerste probleem, dit terwijl de stress juist de belangrijkste oorzaak is van de problemen. Voor personen met stress problematiek is het niet ach die stress.
  3. Voor de persoon is het belangrijk om geen plekken te gaan vermijden en ook geen triggers te vermijden. Het gevolg hiervan kan zijn dat de persoon steeds minder gaat doen of dat de persoon niet meer buiten komt. Het is belangrijk dat de persoon leert om de triggers te herkennen bij zich zelf, vooraf tijdens en erna. Als de persoon dit weet kan er iets in de plaats worden gezet bijvoorbeeld veel stress door een geluid naar buiten en stukje lopen. Dit kan bijvoorbeeld met het afleidingsschema
  4. Zorg voor een luistert oor. Om het trauma te verwerken is het erg belangrijk dat de persoon er regelmatig erover praat. Geef als naasten hierbij ook uw eigen grenzen aan. Ga samen naar de gesprekken met een psycholoog om de diagnose voor beide begrijpbaar te maken en om uw vragen over PTSS te stellen.Door het proces samen in te gaan is er mee begrip voor de situatie, geeft de partner steun en word het makkelijker de PTSS te begrijpen en mee te leven.
  5. Door het trauma voelt een persoon met PTSS zich minder veilig en heeft minder vertrouwen in mensen. Het is voor een persoon erg belangrijk dat de naasten afspraken na te komen en doen wat ze zeggen. Duidelijkheid en eerlijkheid zijn erg belangrijk.
  6. Maak een plan voor wat te doen als ….. bijvoorbeeld bij emoties of een herbeleving. Zodat uw partner weet hoe u het fijnste vind dat hij op u reageert en u kan helpen om uit de herbeleving te komen. Maak van beide kanten uw wensen kenbaar en bedenk mogelijkheden voor problemen die voor kunnen komen bij de PTSS.
  7. Lotgenoten Lotgenoten met een PTSS kunnen u meer vertellen over hoe het is om een PTSS te hebben en hoe ze hiermee omgaan. Dit kan u helpen om een manier te bedenken hoe u kunt omgaan met de PTSS. Lotgenoten kunnen ook de persoon ondersteunen in een gesprek. Vaak begrijpen lotgenoten elkaar beter.
  8. Via de GGZ zijn er cursussen hoe u als persoon kunt omgaan met uw PTSS of hoe uw naasten met u kan omgaan of  familie gesprekken. Op sociaal media zijn er besloten groepen waar naasten en personen met PTSS kunnen chatten en/of ervaringen kunnen delen.
  9. De persoon met de PTSS kan u veel informatie geven over het is om de PTSS te hebben en welke signalen anders zijn door de PTSS. Voor het stellen van de diagnose, is er een gesprek met de psychiater, hier kunt u vragen stellen over de diagnose en verwijzingen vragen voor meer informatie voor een goede website. Informatie over de diagnose kunt u vinden bij de GGZ als folder voor naasten als de persoon zelf.
  10. Vermijd dat u te veel informatie gaat lezen over een ptss, de signalen en de gevolgen. Stel een maximum aantal website vast en stel een tijd in dat u gaat lezen bijvoorbeeld maximaal 1 uur. Dit voorkomt dat u over ge informeert raakt en door het surfen worden de berichten vaak van kwaad tot erger.
  11. Maak een vragenlijstje wat u wilt weten over de PTSS
  12. Probeer de persoon zoveel mogelijk positief te benaderen. Het trauma zorgt voor negatieve gedachten. Hoe meer negatieve gedachten, hoe groter de kans op een depressie.
  13. Accepteer de persoon zoals hij/zij is, de persoon veranderd niet door de vastgestelde diagnose.
  14. Probeer zoveel mogelijk samen het traject van vaststellen de diagnose en behandeling samen te doorlopen.
  15. Neem niet ongevraagd zorg uit handen, vraag de persoon wat zijn wensen zijn en waar u de persoon mee kan helpen. De persoon wilt graag weer zelf controle over zijn of haar eigen leven krijgen.
  16. Er zijn veel lijstjes en theorieën met symptomen maar deze lijstjes zijn niet bij iedere persoon het zelfde en niet iedereen ervaart een diagnose hetzelfde. Om meer en beter te weten wat een diagnose is en hoe het is om de diagnose te hebben is daarom belangrijk met de persoon zelf te spreken.
  17. De diagnose die gesteld is is niet de persoon zelf. De diagnose is een uitslag van een reeds onderzoeken waarvan doktoren vinden dat de diagnose het meest past bij die signalen, het is de mening van een dokter en nodig voor het bieden van hulp. Het wil niet zeggen dat de gestelde diagnose juist is en dat hierdoor behandeling niet aanslaat.
  18. Het is belangrijk om samen het proces te doorlopen en om regelmatig de verbeteringen te bekijken en bespreken. Luisteren naar de persoon ook na 101x dat de persoon een verhaal verteld, het zijn herhalende gedachten, een herhaaldelijk probleem. Een diagnose heeft de persoon, 7 dagen in de week, 24 uur per dag, 365 dagen per jaar last van. Door samen het proces te doorlopen voelt de persoon zich meer begrepen en gesteund.
  19. Heeft een persoon weinig, geen naasten dan is het lastig om de zorgen en klachten te bespreken en zit alleen met zijn problematiek. Dit zorgt ervoor dat de persoon minder snel nieuwe contacten zal opdoen, omdat de contacten die die had zijn weggegaan door diagnose, de persoon is gestraft op het ziektebeeld. Hoe minder naasten – hoe meer afhankelijk van hulpverleners. De zorg die geleverd word is 1 gesprek in de week waardoor deze persoon 6 dagen alleen door de problematiek moet.
  20. Heeft een persoon meer naasten en die open staan voor de problematiek, zal er veel aandacht voor zijn en zijn er meer onderwerpen bespreekbaar. Hoe meer naasten – hoe minder afhankelijk van hulpverleners, signalen worden beter opgevangen en actie ondernomen. Door het niet veroordelen maar samen de problematiek aan te pakken word meer opgelost dan dat de persoon trauma’s alleen moet verwerken.
  21. Wilt u familie naar de diagnose minder contact met u, bekijk of het niet beter is er een punt achterzetten. Door steeds iedere keer proberen het contact te houden heeft u veel stress en u heeft verwachtingen die niet uitkomen.