Dit artikel ligt al maanden op mij te wachten. Soms valt mijn blik erop. Even maar. De woorden ‘kinderen en dood’, samen in één regel, geven me namelijk een vreemd gevoel in mijn buik.

Mijn dochter is net zes geworden, ze is aan het ontwaken uit haar peuter tijd. Haar vragen zijn gestuurd door  nieuwsgierigheid. “Waarom zijn er zoveel landen, waarom moet ik naar school, waarom ben ik een meisje”, en afgelopen week vroeg ze : “ga jij ook dood, mamma”?.

U moet weten dat ik gestreden heb tegen borstkanker  en dat de dood en ik oog in oog met elkaar hebben gestaan. Het liefste wilde ik me verbergen bij haar vraag, zo diep mogelijk. Maar ik haalde diep adem, omhelsde mijn innerlijk aspect dat bang is voor de dood en nam mijn kind bij me op schoot…

‎”Wie ben jij?” vroeg het rupsje
“Ik weet het niet!
Ik weet wie ik was, maar ik ben veranderd” zei de vlinder

Vier concrete adviezen terwijl je spreekt over de dood met je kind

1.Besef goed dat het gespreksonderwerp dood niet te vermijden of te verbergen is. Er zijn vele dagelijkse situaties waarin de dood zich laat zien. Denk bijvoorbeeld aan de dood van een huisdier, of een dood vogeltje aan de kant van de weg, foto’s in de krant die s’morgens in de bus komt, het journaal dat s’avonds zijn beelden laat zien. Of het kan nog dichterbij komen: de dood van een familielid, een ouder, een broertje of zusje, een vriendje op school of uit de buurt.

2. Het beste deel van de dag is als ik echt aanwezig kan zijn voor mijn kind. Spelen staat dan op op de eerste plaats! Ik geniet ervan om met haar te kletsen en zo mijn “jonge” levenswijsheid door te geven. Ik wist dan ook dat ik nooit iets verkeerd zou kunnen doen als ik het onderwerp ‘dood’ op dezelfde wijze zou benaderen zoals ik ook het leven met haar bespreek.

3. Ik besloot om heel eerlijk tegen haar te zijn. Uit onderzoeken, artikeltjes en boeken wist ik dat kinderen alles letterlijk nemen van wat je zegt. Een uitspraak als “Onze hond is doodgegaan, omdat hij ziek was”, kan ertoe leiden dat kinderen in paniek raken als ze zelf een verkoudheid hebben. Of de dood uitleggen als een lange en diepe slaap kan als neveneffect hebben dat een kind niet meer wil gaan slapen, bang dat de dood de plaats van slapen inneemt.

4. Ik probeerde mijn uitleg van dood erg concreet en eenvoudig te houden. Het gebruik van visueel materiaal was van grote meerwaarde voor ons. Anderen kunnen zich prettig voelen bij religieuze of culturele tradities. De keuze viel op’ The little soul and the earth’ van Neal Donald Walsh en ik baseerde hier later ook mijn knutselactiviteit op – zie video.

Ons gesprek:
Chanel: “Ik ga nooit dood”
Ik: “Je gaat inderdaad nooit dood!
Het is het lichaam dat stopt met leven, ons hart stopt met kloppen.
Maar jij, jouw echt kleur, gaat nooit dood.
We noemen dit de ZIEL.”

Sommige kinderen zijn meer sensitief dan anderen, zij kunnen speciale gevoelens met de dood hebben of intenser dromen. ”Toen ik nog een engeltje was, keek ik naar beneden en koos ik jou als mijn moeder” – peuter van Caroline @ De Tout e De Rien

“De ziel is een regenboog, het oude met het nieuwe verbindend”

Wat gebeurt er met een kind als de dood zich daadwerkelijk voordoet?
“Kinderen ervaren het verlies van geliefden net zo intens als volwassenen, de pijn die ze voelen uiten ze in verschillende manieren: door te spelen, in knutsels of fantasie”. Ik weet uit ervaring dat kinderen, van alle leeftijden meer flexibel zijn en beter kunnen omgaan met trauma’s dan wij kunnen inschatten. Kinderen spelen. Dat is hun grootste bron van heling, in spel zijn ze veilig om zich te uiten. Wij volwassenen hoeven slechts naar hen te kijken, te observeren, dat wil zeggen bij hen te zitten en te kijken. We kunnen weten hoe ze zich echt voelen door op te gaan in hun intercaties met speelgoed, tekeningen, fantasie spel, enz. Pijn en rouwverwerking zijn trouwens gerelateerd aan leeftijd, HIER  leest u er meer over.

“You don’t have a soul. You are a soul. You have a body”

Kinderen naar een begrafenis brengen?
Door kinderen te informeren, te betrekken en te observeren, kunnen we hun stille wereld van gevoelens beter begrijpen. Het is volgens mij niet uitgesloten dat kinderen weg zouden moeten blijven van begrafenissen (of andere “moeilijke” momenten). Maar zoals altijd hangt het juiste antwoord af van de emotionele staat waarin het kind verkeert. Wat er echt gebeurt in hun hoofden of harten, dat kan geen enkele expert – of blogger als ik- u zeggen. Dat weet u, als ouder, het allerbeste! (Onder de engelse versie van dit artikel hebben enkele moeders beschreven hoe zij met dood en kind omgingen, de commentaren leest u HIER).

Een praktisch Speel – Knutsel idee om iemand te herdenken

Pas geleden overleed onze lieve Tante Corry. Chanel maakte deze kleurvolle Soulcreation voor haar. Het was alsof er magie gebeurde terwijl we creëerden…kijkt u zelf maar! Een ander idee om iemand te herdenken is door een vlieger, of een vliegtuigje  te maken. Ook het oplaten van een ballon is erg mooi, zoals in ‘Mamma, ik heb een wens’.

“Liefde is bij elkaar willen zijn, echte liefde is kunnen loslaten” – Marion Middendorp

[Over deze coole VideoEmail vanTalkFusion, vindt U meer informatie HIER]

….En hoe spreekt u of hoe zou u praten over de dood met uw kind?
Uw opmerking is welkom onder mijn blog of op mijn Facebook Fanpage.


Bronnen ter inspiratie

Vrienden

Nederlandse websites

Engelse blogs

Nederlandse Boeken

  • Mijn Persoonlijke keuzes voor 5-8 jarigen zijn:
  • Een goede boekenlijst voor ouders is te vinden op Ouders Online
  • Een lieve boekenlijst voor kleinere kinderen is te lezen op Pinkelotje
  • ‘Het sprookje van de dood’ van Marie Claire van der Bruggen (op advies van Patricia Lammers @ RasaRasa Meditatieve Massage)
  • ‘Kinderen en omgaan met de dood in het leven’ van Mary Fontaine

Internationale boeken

  • Een goed overzicht van engelstalige boeken is hier te vinden @  No Time For Flashcards
  • “Up in Heaven” by Emma Chichester Clark
  • “Sensational Meditation by Sarah Wood” (op advies van Semin Yalman Yilmaz @ Yalman communications services)
  • “Waterbugs and dragonflies by Doris Stickney” (op advies van Catherine @ Sun Hats & Wellie Boots)
  • “Talking with Children about Loss by Maria Trozzi” (op advies van Kathy @ Childwise Resource)
  • “The Fall of Freddie the leaf by Leo F. Buscaglia” (op advies van Stephani @ Epiphany Community Preschool)
  • ” When Dinosaurs Die by Marc Brown” (op advies van Laura @ Dr.PlayMom)
  • “Opas Engel” by Jutta Bauer (heel leuk, weinig tekst en sprekende tekeningen)
  • “No és fàcil, petit esquirol”! by Elisa Ramon
  • “Mon cochon Amarillo” by Satomi Ichikawa (prachtige knutsel en idee aan het einde)

Onderzoek / More research related ‘Talking about Death to your children’